ประวัติความเป็นมาตำรวจภูธรจังหวัดอุดรธานี

กิจการตำรวจไทยได้เริ่มจัดตั้งขึ้นครั้งแรกเมื่อใดไม่ปรากฏ เพียงแต่สันนิษฐานได้ว่ามีมาตั้งแต่สมัยสุโขทัยเป็นราชธานี และจากหลักฐานที่พอจะนำมาอ้างอิงได้ในสมัยกรุงศรีอยุธยาคือในแผ่นดินพระบรมไตรโลกนารถซึ่งโปรดเกล้าฯ ให้ตราระเบียบการปกครองบ้านเมืองเป็นเป็น 4 เหล่าเรียกว่า จัตุสดมภ์ ได้แก่เวียง วัง คลัง นา ซึ่งพร้อมกันนี้ได้โปรดเกล้าฯ ให้มีกิจการตำรวจขึ้นด้วย โดยให้ขึ้นอยู่กับเวียง จากพระบรมราชโองการนี้แสดงให้เห็นว่าตำรวจไทย ได้ก่อกำเนิดขึ้นมาตั้งแต่แผ่นดินสมเด็จพระบรมไตรโลกนารถตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา

สมัยรัตนโกสินทร์ ได้มีการปรับปรุงกิจการตำรวจครั้งสำคัญในประวัติศาสตร์นั้น ได้เริ่มขึ้นในตอนปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวฯ คือเมื่อประมาณปี พ.ศ. 2405 ได้จัดตั้งกองตำรวจขึ้นเป็นครั้งแรกตามแบบอย่างยุโรป เรียกว่ากองโปลิศ โดยจ้างชาวมาลายูและชาวอินเดียเป็นพลตำรวจ เรียกว่าคอนสเตเบิล ให้มีเจ้าหน้าที่รักษาการณ์แต่ในเขตกรุงเทพมหานครชั้นใน ให้ขึ้นอยู่กับกรมพระนครบาลในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงขยายกิจการกองโปลิศและเขตรักษาการณ์กว้างขวางออกไปเป็นลำดับ จนมีหน้าที่รักษาการณ์ตลอดเขตมณฑลกรุงเทพฯโดยให้นาย เอ.เจ.จาร์ดีน ( A.J.Jardine ) มาช่วยงานแล้วได้จัดตั้งตำรวจภูธรขึ้นเป็นรูปทหารโปลิศ เมื่อ พ.ศ. 2419 สำหรับเป็นกำลังรักษาความสงบเรียบร้อยในส่วนภูมิภาค และให้สามารถปฏิบัติการทางทหารได้ด้วย โดยได้ว่าจ้างนาย จี.เซา ( G.Xchau ) ชาวเดนมาร์ก มาเป็นผู้วางโครงการ ผู้บังคับบัญชาส่วนมากโอนมาจากทหาร จนต่อมาในพ.ศ. 2420 ได้เปลี่ยนชื่อกองทหารโปลิศเป็นกรมกองตระเวนหัวเมือง จนถึง พ.ศ. 2440 ให้ตั้ง กรมตำรวจภูธร ขึ้นแทนกรมกองตระเวนหัวเมือง และโปรดเกล่าฯ แต่งตั้งให้พลตรีพระยาวาสุเทพ (จี.เซา ) เป็นเจ้ากรมตำรวจภูธร กำลังพลครั้งแรกใช้ตำรวจ ต่อมาเมื่อทหารได้ประกาศใช้ พ.ร.บ.เกณฑ์ทหาร ทางตำรวจภูธรก็ได้ขออนุมัติใช้กฎหมายฉบับนี้เมื่อ พ.ศ. 2448 เกณฑ์คนเข้าเป็นตำรวจเช่นเดียวกัน เมื่อตั้งกรมตำรวจภูธรขึ้นแล้ว ก็ได้พยายามขยายกิจการตำรวจไปยังหน่วยการปกครองส่วนภูมิภาคตามลำดับ เพื่อให้มีกำลังตำรวจสำหรับป้องกันปราบปรามโจรผู้ร้าย และอำนวยความร่มเย็นเป็นสุขให้แก่พี่น้องประชาชนในส่วนภูมิภาค ซึงได้มีการพัฒนาระบบและรูปแบบการทำงาน ตลอดมาจนถึงยุคปัจจุบัน

ตำรวจที่มาประจำในจังหวัดอุดรธานี ครั้งแรกเมื่อใดนั้นไม่มีหลักฐานปรากฏแน่ชัด แต่จากการสืบค้นมีหลักฐานว่ามีมาตั้งแต่ก่อตั้งเมืองอุดรแล้ว ซึ่งพอจะสันนิษฐานได้ว่ามีกองกำลังรักษาความสงบเรียบร้อยบ้านเมืองในรูปแบบของ “กองตระเวนหัวเมือง” ขึ้นเมื่อ ปี พ.ศ. 2436 ซึ่งเป็นปีที่ ก่อตั้งเมืองอุดร โดยกองทหารตระเวนหัวเมืองนี้จะใช้กำลังของทหารที่มีพระเจ้าน้องยาเธอกรมหลวงประจักษ์ศิลปราคม เป็นผู้ควบคุมจนต่อมาเมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ท่านได้ทรงปรับปรุงกิจการตำรวจ และได้ขยายออกไปตามหัวเมืองต่าง ๆ จึงได้มีการจัดตั้งกองตำรวจภูธรขึ้นแทนกองตระเวนหัวเมือง โดยมีหน้าที่เป็นกองกำลังของตำรวจสำหรับป้องกันปราบปรามโจรผู้ร้ายและอำนวยความร่มเย็นเป็นสุขให้แก่พี่น้องประชาชนในส่วนภูมิภาค ดังนี้ ปี พ.ศ. 2443 ได้จัดตั้งเปลี่ยนแปลงกองตำรวจภูธรมณฑลอุดร ขึ้นที่มณฑลอุดร (จังหวัดอุดรธานี) ในสมัยพระเจ้าวรวงศ์เธอพระองค์เจ้าวัฒนานุวงศ์เป็นข้าหลวงใหญ่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ปกครองมณฑลอุดร โดยกองตำรวจภูธรของมณฑลมีอำนาจในการควบคุมตรวจตราในมณฑลอุดรทั้งหมดปี พ.ศ. 2478 ได้จัดรูปแบบการบริหารงานภายในใหม่ จึงตั้งกองกำกับการตำรวจภูธรจังหวัดอุดรธานี ขึ้น เรียกชื่อหน่วยว่า “กองตำรวจภูธรสายที่ 11 “และมีพันตำรวจตรี หลวงนารถศิริวัฒน์ ดำรงตำแหน่งผู้กำกับการตำรวจภูธรสายที่ 11 จังหวัดอุดรธานี เป็นคนแรก ปี พ.ศ. 2481 ได้เปลี่ยนโครงสร้างใหม่ จึงเปลี่ยนชื่อกองตำรวจภูธรสายที่ 11 เป็น “กองกำกับการตำรวจภูธรจังหวัดอุดรธานี” มี พันตำรวจตรี หลวงขุนขจรจำนง ดำรงตำแหน่งผู้กำกับการตำรวจภูธรจังหวัดอุดรธานี เป็นคนแรกปี พ.ศ. 2532 ได้ปรับปรุงโครงสร้างใหม่ ตามพระราชกฤษฎีกาแบ่งส่วนราชการกรมตำรวจกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ 15 พ.ศ. 2532 โดยกำหนดจังหวัดอุดรธานีเป็น 3 เขต ดังนี้

เปลี่ยนชื่อหน่วยเป็น ” ตำรวจภูธรจังหวัดอุดรธานี” ในปกครองทั้ง 3 เขต เรียกตำแหน่งผู้บังคับ
บัญชาสูงสุดของหน่วยว่า ” รองผู้บังคับการหัวหน้าตำรวจภูธรจังหวัดอุดรธานี” ซึ่งมีพันตำรวจเอก เหมราช ธารีไทย ดำรงตำแหน่งเป็นคนแรก ที่มีอำนาจหน้าที่ในการป้องกันปราบปรามอาชญากรรมและควบคุมปกครองบังคับบัญชาตำรวจทั้งจังหวัด

เขต 1 ประกอบด้วยอำเภอเมืองอุดรธานี , หนองวัวซอ , กุดจับ , เพ็ญ , บ้านดุง และสร้างคอมไม่มีกองกำกับการเขต จะขึ้นตรงต่อตำรวจภูธรจังหวัด

เขต 2 มีที่ตั้งที่ทำการอยู่ที่อำเภอกุมภวาปี เรียกว่า “กองกำกับการตำรวจ ภูธรจังหวัดอุดรธานี เขต 2” ประกอบด้วยอำเภอกุมภวาปี , อำเภอหนองหาน, ทุ่งฝน,ไชยวาน,วังสามหมอ,ศรีธาตุ,โนนสะอาด, หนองแสง และกิ่งอำเภอพิบูลย์รักษ์ มีพันตำรวจเอกสมพงษ์ ปรพทุมเพ็ง ดำรงตำแหน่งผู้กำกับการฯ เป็นคนแรก

เขต 3 มีที่ตั้งทำการตั้งอยู่ที่อำเภอหนองบัวลำภู เรียกว่า “กองกำกับการตำรวจภูธรจังหวัดอุดรธานี เขต 3” ประกอบด้วยอำเภอหนองบัวลำภู , โนนสัง , นากลาง , ศรีบุญเรือง , สุวรรณคูหา ,น้ำโสม , บ้านผือ และกิ่งอำเภอนายูง มีพันตำรวจเอกวชิระ ทองวิเศษ ดำรงตำแหน่งผู้กำกับการฯ เป็นคนแรก

ปี พ.ศ. 2537 ได้มีการปรับโครงสร้างตำรวจภูธรจังหวัดอุดรธานีใหม่ ตามกฎกระทรวงฉบับที่ 24 (พ.ศ. 2537 ) ออกตาม พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการตำรวจ พ.ศ. 2521 โดยยุบเลิกกำกับการตำรวจภูธรจังหวัดอุดรธานี เขต 2 , 3 ทั้งหมดมารวมกันมีฐานะเทียบเท่ากองกำกับการ เรียกชื่อว่า “ตำรวจภูธรจังหวัด” ยกฐานะผู้บังคับบัญชาสูงสุดของหน่วยเป็นตำแหน่งผู้บังคับการตำรวจภูธรจังหวัดอุดรธานีมี พลตำรวจตรีบรรจง สัทธรรม ดำรงตำแหน่งเป็นคนแรก พ.ศ. 2538 ได้มี พ.ร.ฎ. ตั้งจังหวัดหนองบัวลำภูขึ้น จึงได้แยกอำเภอหนองบัวลำภู , ศรีบุญเรือง , โนนสัง , นากลาง และสุวรรณคูหา ไปเป็นตำรวจภูธรจังหวัดหนองบัวลำภู

ปัจจุบันตำรวจภูธรจังหวัดอุดรธานี มีอำนาจหน้าที่ในการป้องกัน ปราบปรามอาชญากรรม และให้บริการแก่ประชาชน ภายใต้กระบวนการที่กฎหมายได้กำหนดขอบเขตและอำนาจหน้าที่ไว้ เพื่อให้เกิดความยุติธรรมและเป็นธรรมแก่สังคมภายในเขตจังหวัดอุดรธานี มีหน่วยที่ขึ้นตรงต่อการบังคับบัญชา 23 สถานี

สถานภาพทั่วไป และแหล่งท่องเที่ยวของอุดรธานี